Homogeneisation o harmonisation?


In iste articulos, sur le base de mi experientia personal, io desidera exemplificar le sequente these: le proponite introduction de un Interlingua como lingua ponte non significa offerer un medio pro le ulterior homogeneisation del mundo al servicio del globalisation, ma le utilisation de un efficiente instrumento neutral de communication, in le respecto e valorisation de omne lingua e cultura local, non solmente pro le excambios e le cooperation, ma alsi pro le melior cognoscentia reciproc.

1.
Quando le visitator aperi mi sito internet http://www.castellina.org, in le qual io presenta ample documentation super mi varie interesses cultural, on pote remarcar, in le section dedicate al linguistica, qualcosa que poterea esser considerate multo contradictori.
Illo es mi interesse in linguas local (normalmente definite dialectos) insimul a mi interesse in linguas international. De facto, sur mi sito, io me occupa del preservation e promotion del lingua pedemontese, parlate in le region de Italia in le qual io e mi ancestres nasceva e viveva, e del lingua del Bregalia, le Bargaiot, le vallea alpin del Switza in le qual nunc io vive e in le qual mi filios nasceva. De iste linguas io presenta textos litterari (scripte e parlate), le grammatica, un dictionario, insimul a descriptiones del cultura que illos exprime. Al mesme tempore, io propone, e amplemente descrive, Interlingua, como le melior solution al problema del communication international. Benque, certo, anque alteres possede interesses simile al mies, on ha semper le problema de explicar como e proque defensa e promotion, sia de linguas local, sia de un lingua international, permane un necessitate e un deber. De isto deriva le slogan sub le qual mi sito Internet esseva construite: Local e global: duo valores a preservar.

2.
Un phenomeno particularmente evidente hodie, ma que semper existeva, illo es, que corresponde al logica del developpamento del historia del humanitate durante le millennios, es lo que on poterea appellar le homogeneisation gradual del vita social. Benque le homogeneisation del humanitate es un exigentia practic ab plure punctos de vista, illo comporta alsi multe periculos.
i on considera, per exemplo, solmente le vallea alpin in le qual io vive, non multe seculos antea, mesmo in un region como le nostre, de longor non plus que trenta kilometros, il habeva le proprie leges, le proprie unitates de mensura, le proprie moneta, e, naturalmente le proprie lingua e traditiones. Si on considera le lingua local, mesmo le Bargaiot, parlate de non plus que 1800 personas, illo habeva su dialectos, illo es differentias de pronunciation e characteristicas, de village a village. Quando le communicationes trans le montanias, deveniva, tamen, plus facile, e le regiones de Switza se alliava con pactos de cooperation e de assistentia in le forma de confederation, le autoritates cantonal provideva a harmonisar le leges, le scholas, le unitate de mensura, le moneta, e a utilisar un lingua-ponte commun, in nostre caso, le italiano e le germano, le linguas plus potente e estimate de nostre parte del mundo. Iste processo, tamen, non esseva imponite, ma facite democraticamente e in le respecto del identitate linguistic, social e cultural de cata region. Isto faceva del Switza un exemplo secular de como populos con linguas e culturas differente, pote cooperar in le respecto del autonomia e del identitate local. Certemente il ha semper le temptation del regiones plus forte de imponer lor proprie influentia economic, cultural e linguistic (como, per exemplo, ancora hodie, le fortia del lingua german), ma le cantones ipse se dava instrumentos apte pro contrastar temptationes hegemonic.
Nos ipse vive in Bregallia, mi sposa nasceva hic e io es un pedemontese immigrate hic pro rationes de labor. Mi filios parla inter se e con lor matre, le bargaiot (le lingua local), con me illes parla italiano. In le scholas public on insenia in italiano, ma le autoritates politic favorisa e promove le lingua local, durante que al infantes es inseniate mesmo le germano, como lingua ponte principal del Switza. Le capacitates del infantes de parlar tres linguas depende de persona a persona, ma le plurilinguismo es acceptate sin grande problemas como un facto inevitabile e normal, benque alicun personas “sonia” de imponer a tote le Switza le lingua german (o le variante switze del Germano) e de annihilar assi “pro rationes practic” le diversitate linguistic!

3.
Mesmo le Pedemonte (le region nord-occidental de Italia, le pais de tote mi ancestres) habeva un historia similar, un su proprie lingua, leges, traditiones, cultura.
Ambitiones politic de unification fortiate de Italia e ideologias nationalistic, tamen, condimentate de statalismo centralista e autoritarismo, pulsava le governantes dominante a homogeneisar, con grande disrespecto pro le identitales local, le populationes del peninsula italian, e coerceva omnes a denegar le proprie identitate e cultura regional e a supprimer omne su manifestationes.
Un lente e capillari “education” del population, super toto del juvenes, instillava in le mentes le ideologia italianista e centralista, e portava al disprecio del linguas e culturas local como si illos esseva obstaculos al progresso e al modernitate. Mi generation esseva un del victimas de iste processo de fortiate homogeneisation nationalista. Benque mi parentes parlava inter se solmente le pedemontese, illes nunquam lo inseniava a nos filios. Le pedemontese esseva qualcosa del qual “vergoniar se”, que pertineva solmente a “stupide e rustic paisanos”, “indigne” del mundo moderne (isto esseva le imagine communicate de nostre identitate regional)! Naturalmente iste ideas esseva supportate del societate (scholas, mass media etc.) e assi nos omnes cresceva con le idea que un societate pote viver e progreder solmente quando toto es uniformate e homogeneisate.
Le generation de mi parentes opinava que le juvenes haberea potite haber un major successo in le scholas, si nos parlava un “bon italiano” e nos oblidava nostre “dialecto” regional, ma isto es un false prejudicio. Le mesmes que assi pensava, hodie mesmo opina que le futuro pertine al lingua anglese e que nos omnes deberea favorisar ubicunque iste lingua e “oblidar” in alicun maniera, le mesme lingua italian. De facto io cognosce lo que on poterea considerar un caso extreme, illo es un familia completemente neapolitan e vivente in Italia, in le qual le patre obligava tote le familia a conversar inter se solmente in anglese! Proque tal personas non pote imaginar le possibilitate que on pote apprender e usar, in ultra a proprie lingua regional, altere linguas? Evidentemente isto es un prejudicio sin fundamento.
Le idea del pluralismo cultural e linguistic, como valor importante, esseva e permane hodie sovente extranee al major parte de illes que governa nostre societate. Qui supporta le homogeneisation fortiate non ha conscientia que le linguas local, con lor culturas, pote apportar grande richessas que un “cultura homogenee” nunquam potera haber. Forsan illes lo sape, ma persiste a promover le globalisation pro rationes de profito e de pote: iste sorta de homogeneisation “conveni” les, ma isto non es lo que le mundo necessita. Le epocha in le qual le plus potente dictava su proprie leges e imponeva su dominio, debe finir. Le humanitate debe cooperar e ligar se in confederation sur le base de clar pactos. Illo debe esser uno e plural al mesme tempore, cooperar e harmonisar su vita commun in le respecto del identitates local e personal.

Historia del Pedemonte

Io claude mi breve discurso con un presentation del characteristicas de mi proprie identitate cultural e linguistic, illo del Pedemonte.
Le territorio que corresponde al Pedemonte de hodie (nord-west de Italia) esseva habitate de un population de origine celtic e ligurian, que esseva romanisate del comenciamento del secunde seculo ante Christo. Plure citates de nostre pais conserva importante reliquias del tempore del domination roman. Le Pedemonte ha suffrite le devastationes facite per plure gentes germanic (Visigotos, Burgundos, Ostrogothos, Langobardos, etc.) e se characterisava in le Medievo como territorio de passage intra le regnos del Langobardos e illo del Francos.
Le importatia del passos pro transir le Alpes, ha essite un factor determinante pro le formation del identitate pedemontese. Longe le valleas e le stratas que porta in Francia e in Italia se construeva fortalessas potente e communes. Isto es le epocha que face su apparition le nomine Pedemonte in le documentos historic. Del 1418 es constituite le Principato del Pedemonte. In le prime medietate del seculo 16me, le pais deveni un campo de battalia, le peste bubonic e le saccheos de armatas estranie successa in blocar quasi completemente le vita cultural. Con le retorno, tamen, del Duca de Savoy e con le transferimento del capital del stato del Savoy ab Chambéry a Torino, comencia un nove epocha, e le conscientia national pedemontese se face plus profunde e forte.
Tote le seculo 17me vide crescer le importantia e le potentia del Pedemonte, que assume semper plus le character de parve nation guerrier que combatte pro su superviventia, menaciate super toto del Francia. Le 700 es cognoscite como le seculo de auro de le civilisation pedemontese: le duo gloriose victorias de Torino (1706) e del Assietta (1747), rende plus legier le situation militar e permitte un grande florescentia in le campo del litteratura e del arte, e certemente un amelioration economic. Torino, de capital del ducato, deveni capital de un regno Verso le fin de iste periodo, interrumpite per le revolution francese, prende forma un debatto sur le lingua, e le Pedemontese perveni quasi a esser officialisate como lingua. In 1796, tamen, Napoleon vince le armata pedemontese, e in 1802 le Pedemonte es annectite al Francia. Le pedemonteses suffreva iste annexion, e lo vive como un injuria e un abuso. Nasce assi plure movimentos de liberation contra le occupante. De post le cadita de Napoleon, e le retorno del rege, l'élite intellectual pedemontese imbracia le causa del unitate de Italia, le qual arriva in 1861 de post un serie de guerras. Con le formation del Regno de Italia, le Pedemonte perde su importantia, su lingua se corrumpe e le litteratura deveni provincial; le pedemonteses se trova improvisemente a passar del condition de citatanos de un stato respectate e forte a habitantes de un region periferic de un nove regno plen de contradictiones e problemas.
Ab 1864, Torino perde su rolo de capital, e comencia un obra systematic de destruction del cultura e del civilisation pedemontese, que perdura ancora hodie. In le 20me seculo, le Pedemonte se transforma in un region industrial. De post le secunde guerra mundial, un massive immigration italian (super toto del sud) subverte completemente le pais, e altera su visage social, facente diminuer progressivemente le locutores del pedemontese, que hodie fatica superviver, al minus in le grande civitates, benque le objectivo del stato italian, illo es de disradicar lo completemente, es lontan de esser realisate. Le Pedemonte de hodie es un pais vulnerate ma non morte, e multes es le signos de renascentia cultural e linguistic que permitte de sperar in un evenir minus obscur. Il necessa, tamen, non oblidar que iste region non pote confider in alicun forma de autonomia o de autogoverno e que le oppression economic e cultural del stato centralista italian, permane multo forte.

GEOGRAPHIA DEL PEDEMONTE

Le region Pedemonte coperi un superficie de 25.000 kmq, con un poco plus que quatro miliones de habitantes. Illo es organisate in octo provincias. A parte del capital, Torino, que con le communes proxime, comprehende 1.5 miliones de habitantes, le population es distribuite uniformemente, in varie citates, paises e villages. Isto ha portate a un forte senso civic e de identitate local. Le confinios del Pedemonte es signate a west e a nord per le Alpes, que attinge le 4000 metros. A sud le Apenninos es plus selvage, ma, durante que illos es non multo alte, illos lassa passar le aere calide del mar, le qual attinge assi le plana. Le confinio oriental corresponde al fluvio Ticino. Le montanias es taliate per valleas large e profunde que porta a passos e passages per le quales on pote attinger facilemente Francia e Switza. Le montanias termina aspremente in le plana, humide e sablose. Le Apenninos continua con le colles del Langa e del Monferrato. Le fluvios (Po, Tanaro, Sesia, Dora, Bormida, Stura...) porta multe aqua con fluxo regular. Le banda al pedes del montes es punctuate de plure lacos de origine glacial (Laco Maggiore, Orta, Viverone...). Le pluvia es regular durante tote le anno, con su puncta plus alte in le prime e basse estate. Le climate es continental, ma le hiberno e le estate es temperate per le vento calide que veni del west e del mar, e que face venir clar le celo.

Lingua, cultura e tradition

Le pedemontese es un lingua neolatin occidental multo proxime al francese e al occitan, e illo constitue le passage intra le linguas gallo-italic del Italia del nord e le linguas gallo-romances. Illo es characterisate per le richessa del consonantismo e del vocalismo, pro su particularitates morphologic, syntactic e lexical, le quales lo face differentiar multo del italiano.
Como lingua scripte le pedemontese se usa desde le fin del 12me seculo, ma un ver koiné se developpa solmente in le 16me seculo, un etate que vide le nascentia de un litteratura de character national de omne sorta, del lirica al romance, al tragedia, al epica, etc.
In le 900 se developpava alsi un prosa critic e scientific de nivello alte. La graphia piemontese trova su radices in le tradition del 700. In le 20me seculo illo se avantagiava de un standardisation plus precise e complete que dava un grande contribution al stabilitate e al unitate del lingua, que haberea suffrite, sin illo, le influentia del italiano, e que risca, tamen, de disparer si on non interveni con actiones seriose pro su preservation.
Le cultura e le tradition del Pedemonte es illos typic de un pais alpin e prealpin, e ergo differente de illos del populos mediterranee. Le patrimonio de fabulas e legendas face sovente referentia a longe hibernos e glacie, typic del montanias, populate de demones, magas, elfs, e il es plen del senso del destino e de un tristessa existential que, tamen, nunquam deveni fatalismo. Le cantos popular del tradition pedemontese e sever e melancholic, narrative, e mentiona sovente factos historic. Le musica del dansas es allegre e vivace. Le instrumentos musical traditional es le viola, le accordion, le mandola, le violino, plure instrumentos a corda pinciate e varie flautas.
Le cocina pedemontese es plen de delicatessas. Es multo appreciate le carne, le pasta e le repastos a base de fungos. Multo expandite es le production de dulces. On produce in Pedemonte varie qualitates de vin, appreciate in le tote mundo, e de biras.

La literatura


La literatura a l'è fàita 'd paròle scrite. E scrive a l'è na forma 'd comunicassion fòrta, sensa riserve mentaj, un mëssagi ch'a vòla për ël mond e as fërma ant un liber. Fé 'd poesia (e 'd conseguenza 'd literatura), ant ël senss grech ëd la paròla, a veul esse dì esse bon a creé quaicòs, tiré fòra lòn ch'a stà andrinta stërmà e deje un sens universal, përché chi a les a sapia ch'a viv nen da sol.
Un test a l'ha nen da manca d'esse important, ma a venta ch'a fasa prové d'emossion e 'd sensassion përfonde. Lòn ch'a conta a l'è nen esse modern a tutu ij còst, ma esse etern, duré anr ël temp. A l'è vera literatura tut lòn ch'a fa vnì la veuja 'd leslo torna, lòn ch'a parla e a fa part ëd tuti noi ch'i soma su costa tèra ëd passagi sensa savèj për vàire, lòn ch'a giuta a specesse ant l'anima dla memoria, dla vita e dla coltura. I savoma nen d'andova i rivoma e gnanca andava i androma a finì: passiensa, a-i n'anfà pa. Scrive a fa part dël viage, coma lese e rasone an sj'esperiense nostre e dj'autri për podèj sempe fé mej.
R. Rolando

Le litteratura


Le litteratura es facite de parolas scripte. E scriber es un forma de communication forte, sin reservationes mental, un message que vola per le mundo e que se halta in un libro. Facer poesia (e, de consequentia, litteratura), in le senso grec del parola, significa esser habile a crear qualcosa, traher foras lo que sta intra celate e dar a illo un senso universal, a que qui lege sape que ille non vive sol.
Un texto non debe esser importante, ma il es necessari que illo da emotiones e sensationes profonde. Lo que conta non es esser moderne a tote le costos, ma esser eterne, durar in le tempore. Ver literatura es lo que face venir le desiro de leger lo de novo, lo que parla e face parte de tote nos que es super iste terra de passage sin saper quanto, lo que adjuta a respecular se in le anima del memoria, del vita e del cultura. Nos non sape ubi de ubi nos veni e non mesmo ubi nos vade: patientia, non importa. Scriber es parte del viage, como leger e rationar sur le experientias nostre e del alteres pro poter facer semper melio.